FAQ

Co to jest przedsiębiorstwo społeczne?

Przedsiębiorstwo społeczne to, zgodnie ze stosowaną przez pracowników europejskiej sieci badawczej EMES (European Research Network) definicją, działalność o celach głównie społecznych, której zyski w założeniu są reinwestowane w te cele lub we wspólnotę, a nie w celu maksymalizacji zysku lub zwiększenia dochodu udziałowców czy też właścicieli.
EMES określa kryteria społeczne i ekonomiczne, którymi powinny charakteryzować się inicjatywy wpisujące się w ekonomię społeczną.

Kryteria ekonomiczne:
prowadzenie w sposób względnie ciągły, regularny działalności w oparciu o instrumenty ekonomiczne;
niezależność, suwerenność instytucji w stosunku do instytucji publicznych;
ponoszenie ryzyka ekonomicznego;
 – istnienie choćby nielicznego płatnego personelu.

Kryteria społeczne:
wyraźna orientacja na społecznie użyteczny cel przedsięwzięcia;
oddolny, obywatelski charakter inicjatywy;
 – specyficzny, możliwie demokratyczny system zarządzania;
możliwie wspólnotowy charakter działania;
ograniczona dystrybucja zysków.

Jaki są formy prawne ekonomii społecznej?

Grupami społecznymi bardzo zagrożonymi wykluczeniem społecznym są w szczególności: długotrwale bezrobotni, bezdomni, uzależnieni i izolowani. Prowadząc proces reintegracji społecznej i zawodowej tych grup ekonomia społeczna funkcjonuje m.in. w oparciu o:
spółdzielnie socjalne (wprowadzone ustawą z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy);
centra integracji społecznej i zakłady aktywności zawodowej – podmioty te mogą być tworzone przez sektor publiczny i instytucje niepubliczne.

W sensie ścisłym w tym pierwszym przypadku (a zatem kiedy jest to instytucja prowadzona przez administrację) trudno jednak mówić o przynależności do sektora ekonomii społecznej;
kluby integracji społecznej - mogą być tworzone przez ośrodki pomocy społecznej i organizacje pozarządowe, włączając do gospodarki rynkowej przyczyniają się one do podniesienia spójności społecznej i czynią to w tych obszarach marginalizacji, z którymi nie radzi sobie administracja publiczna.
fundacja
 – stowarzyszenie.

Czym jest spółdzielnia socjalna?

Spółdzielnia socjalna – forma prawna podmiotu łączącego cechy przedsiębiorstwa oraz organizacji pozarządowej, mająca umożliwić jej członkom, którymi muszą być w 50% osoby zagrożone wykluczeniem społecznym, powrót do uregulowanego życia społecznego i aktywności na rynku pracy. Spółdzielnia socjalna, jako rodzaj spółdzielni pracy, opiera się na zasadzie osobistego świadczenia pracy przez jej członków.

Instytucja spółdzielni socjalnej została w Polsce wprowadzona Ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 99, poz. 1001), która odpowiednio znowelizowała ustawę z 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zmianami).

Aktualną podstawą prawną dla funkcjonowania tychże spółdzielni jest Ustawa z dnia 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 94, poz. 651), która zaczęła obowiązywać 6 lipca tegoż roku.

Jaki może być przedmiot działalności spółdzielni socjalnej?

Przedmiotem działalności spółdzielni socjalnej jest prowadzenie wspólnego przedsiębiorstwa w oparciu o osobistą pracę członków. Spółdzielnia socjalna działa na rzecz:
1. społecznej reintegracji jej członków przez co należy rozumieć działania mające na celu odbudowanie i podtrzymanie umiejętności uczestniczenia w życiu społeczności lokalnej i pełnienia ról społecznych w miejscu pracy, zamieszkania lub pobytu,
2. zawodowej reintegracji jej członków przez co należy rozumieć działania mające na celu odbudowanie i podtrzymanie zdolności do samodzielnego świadczenia pracy na rynku pracy
– a działania te nie są wykonywane w ramach prowadzonej przez spółdzielnię socjalną działalności gospodarczej.

Spółdzielnia socjalna może prowadzić działalność społeczną i oświatowo-kulturalną na rzecz swoich członków oraz ich środowiska lokalnego, a także działalność społecznie użyteczną w sferze zadań publicznych określonych w ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873, z późn. zm.)

Ile osób może założyć spółdzielnie socjalną?

Liczba  założycieli spółdzielni socjalnej nie może być mniejsza niż pięć, jeżeli założycielami są osoby fizyczne, i dwa, jeżeli założycielami są osoby prawne.  Ale generalnie spółdzielnia socjalna liczy nie mniej niż pięciu i nie więcej niż pięćdziesięciu członków.

Wyjątkiem jest spółdzielnia socjalna, która powstała w wyniku przekształcenia spółdzielni inwalidów lub spółdzielni niewidomych może liczyć więcej niż pięćdziesięciu członków.

Kto może założyć spółdzielnię socjalną?

Założycielami spółdzielni socjalnych mogą być zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne. W przypadku osób fizycznych ich liczba nie może być mniejsza niż 5 i większa niż 50. Wyjątkiem są spółdzielnie socjalne powstałe w wyniku przekształcenia się spółdzielni inwalidów lub spółdzielni niewidomych. Według ustawy o spółdzielniach socjalnych osoby fizyczne muszą posiadać pełną zdolność do czynności prawnych (ukończone 18 lat i brak ubezwłasnowolnienia) i należeć do jednej z poniższych kategorii osób:
1) osoby bezrobotne, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy,
2) osoby, o których mowa w ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym, czyli:
– osoby uzależnione o alkoholu lub narkotyków oraz innych środków odurzających, po zako
ńczeniu leczenia,
– bezdomni, kt
órzy realizują indywidualny program wychodzenia z bezdomności,
– byli więźniowie, mających trudności w integracji ze środowiskiem;
– osoby chore psychicznie,
– uchodźcy mający problemy z integracją,
3) niepełnosprawni, w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,
4) inne osoby, pod warunkiem, że ich liczba nie przekracza 50% ogólnej liczby założycieli.
Spółdzielnię socjalną mogą również założyć co najmniej dwie spośród następujących osób prawnych:
– organizacje pozarządowe w rozumieniu ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie;
– jednostki samorządu terytorialnego;
– kościelne osoby prawne.

Jakie obowiązki ma spółdzielnia socjalna w przypadku, gdy jej założycielami są organizacje pozarządowe, kościelne osoby prawne lub jednostki samorządu terytorialnego?

Spółdzielnie takie są one zobowiązane do zatrudnienia w spółdzielni co najmniej pięciu osób spośród bezrobotnych, niepełnosprawnych, uzależnionych od alkoholu, narkotyków lub środków odurzających po zakończeniu leczenia, chorych psychicznie, bezdomnych realizujący indywidualny program wychodzenia z bezdomności, osób opuszczające więzienie, które mają trudności z reintegracją społeczną, uchodźców uczestniczący w indywidualnym programie integracji, w terminie sześciu miesięcy od dnia wpisu spółdzielni socjalnej do Krajowego Rejestru Sądowego.

Osoby zatrudnione na zasadach określonych wyżej, po 12 miesiącach nieprzerwanego zatrudnienia w spółdzielni socjalnej, mają prawo do uzyskania członkostwa w spółdzielni socjalnej.

Z osobą zatrudnioną na zasadach określonych wyżej, która następnie założyła lub przystąpiła do innej spółdzielni socjalnej, podjęła działalność gospodarczą lub zatrudnienie u innego pracodawcy, rozwiązuje się spółdzielczą umowę o pracę. W terminie 3 miesięcy od dnia rozwiązania spółdzielczej umowy o pracę spółdzielnia socjalna ma obowiązek zatrudnić w miejsce pracownika, z którym rozwiązano tę umowę, osobę spośród osób określonych na wstępie.

Wkład organizacji pozarządowych, kościelnych osób prawnych lub jednostek samorządu terytorialnego może polegać na przeniesieniu lub obciążeniu własności rzeczy lub innych praw, a także na dokonaniu innych  świadczeń na rzecz spółdzielni socjalnej, w szczególności na wykonywaniu świadczeń przez wolontariuszy lub pracowników jednostek samorządu terytorialnego, kościelnych osób prawnych lub organizacji pozarządowych.

Czy w spółdzielni socjalnej musi być rada nadzorcza?

W spółdzielni socjalnej wybiera się radę nadzorczą. W spółdzielni socjalnej, w której liczba członków nie przekracza piętnastu, nie wybiera się rady nadzorczej, chyba że statut stanowi inaczej. W takim przypadku kompetencje rady wykonuje walne zgromadzenie.

Czy spółdzielnia socjalna może prowadzić statutową działalność odpłatną?

Statutowa działalność odpłatna spółdzielni socjalnej może być prowadzona, jeżeli w części obejmującej działalność w zakresie społecznej i zawodowej reintegracji oraz działalność społeczna i oświatowo-kulturalna na rzecz swoich członków oraz ich środowiska lokalnego, a także działalność społecznie użyteczna w sferze zadań publicznych, nie jest działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807, z późn. zm.)

Do statutowej działalności odpłatnej stosuje się odpowiednio przepisy art. 8 oraz art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Prowadzenie przez spółdzielnie socjalne statutowej działalności odpłatnej wymaga rachunkowego wyodrębnienia tych form działalności w stopniu umożliwiającym określenie przychodów, kosztów i wyników, z uwzględnieniem przepisów o rachunkowości.

Na czym polega stosunek pracy między spółdzielnią socjalną a jej członkiem?

Stosunek pracy między spółdzielnią socjalną a jej członkiem nawiązuje się na podstawie spółdzielczej umowy o pracę oraz w formach określonych w art. 201 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze. Przepis art. 185 ww. ustawy stosuje się odpowiednio.

Spółdzielnia socjalna może zatrudniać pracowników niebędących członkami spółdzielni, z tym że łączna liczba osób, o których mowa w art. 4 ust. 1, nie może być niższa niż 50% w stosunku do ogółu członków spółdzielni i osób zatrudnionych w spółdzielni socjalnej.

Prawo do wynagrodzenia przysługujące członkowi spółdzielni socjalnej nie obejmuje prawa do udziału w nadwyżce bilansowej.

Czy osoby zatrudnione w spółdzielni socjalnej mają dofinansowanie do składki na ubezpieczenie społeczne?

W stosunku do osób:
bezrobotnych,
 – niepełnosprawnych,
uzależnionych od alkoholu, narkotyków lub środków odurzających po zakończeniu leczenia,
chorych psychicznie,
 – bezdomnych realizujący indywidualny program wychodzenia z bezdomności,
osób opuszczających więzienie, które mają trudności z reintegracją społeczną,
uchodźców uczestniczący w indywidualnym programie integracji,
zatrudnionych na podstawie spółdzielczej umowy o pracę, część wynagrodzenia odpowiadająca składce należnej od zatrudnionego na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe oraz część kosztów osobowych pracodawcy odpowiadająca składce na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe za zatrudnionego, na podstawie umowy zawartej między starostą właściwym dla siedziby spółdzielni a spółdzielnią może podlegać finansowaniu ze środków Funduszu Pracy w pełnej wysokości przez okres 24 miesięcy od dnia zatrudnienia oraz w połowie wysokości przez kolejne 12 miesięcy, do wysokości odpowiadającej miesięcznie wysokości składki, której podstawą wymiaru jest kwota minimalnego wynagrodzenia.

Zwrotu opłaconych składek, o których mowa wyżej, dokonuje starosta, w okresach kwartalnych na podstawie udokumentowanego wniosku spółdzielni, w terminie 30 dni od dnia jego złożenia. Na podstawie udokumentowanego wniosku spółdzielni starosta może przekazać co miesiąc zaliczkę na opłacanie składek.

Czy działalność spółdzielni socjalnej może być wspierana?

Działalność spółdzielni socjalnej może zostać wsparta ze środków budżetu państwa lub środków budżetu jednostki samorządu terytorialnego, w szczególności poprzez:
1. dotacje;
2. pożyczki;
3. poręczenia pożyczek, kredytów lub zabezpieczenia – gdy spółdzielnia socjalna założona przez jednostki samorządu terytorialnego, kościelne osoby prawne lub organizacje pozarządowe
4. usługi lub doradztwo w zakresie finansowym, księgowym, ekonomicznym, prawnym i marketingowym;
5. zrefundowanie kosztów lustracji.

Wsparcie to udzielane jest, w drodze uchwały, przez właściwe organy jednostek samorządu terytorialnego lub w ramach programu ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego określonego w przepisach o pomocy społecznej, na cele związane z rozwojem spółdzielni socjalnych.

Czy organizacja pozarządowa może prowadzić działalność nieodpłatną i działalność gospodarczą dla tego samego rodzaju działalności?

Ustawa o działalności pożytku publicznego i wolontariacie z 2003 roku (art. 9 pkt 3) stwierdza tylko, że nie można prowadzić odpłatnej działalności pożytku publicznego i działalności gospodarczej w odniesieniu do tego samego przedmiotu działalności. Nie zabrania więc prowadzenia nieodpłatnej działalności i działalności gospodarczej względem tego samego przedmiotu działalności jak również nieodpłatnej i odpłatnej działalności pożytku publicznego.

Co to jest działalność nieodpłatna organizacji pozarządowej?

Działalnością nieodpłatną pożytku publicznego, w rozumieniu ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (art. 7), jest taka działalność, za którą organizacja pozarządowa nie pobiera wynagrodzenia. Jeśli jednak odbiorcy (usługobiorcy) efektów działalności organizacji pozarządowej (np. uczestnicy koncertu lub szkolenia) płacą za nie, to mamy do czynienia z działalnością odpłatną lub działalnością gospodarczą.

Na jakich zasadach organizacja pozarządowa może prowadzić działalność gospodarczą?

Organizacje pozarządowe, które zdecydują się na podjęcie działalności gospodarczej,  powinny określić w statucie jej rodzaj, przedmiot i zakres. Rodzajem działalności może być działalność wytwórcza, usługowa lub handlowa. Wyróżnia się dwie podstawowe formy prowadzenia działalności gospodarczej: w formie zakładu, który zostaje finansowo i organizacyjnie wyodrębniony z organizacji, lub bez wyodrębnienia organizacyjnego (tu konieczne tylko jest wyodrębnienie finansowe, ponieważ zwolnienia podatkowe dotyczą wyłącznie działalności statutowej).

Na czym polega status organizacji pożytku publicznego? Jakie są jego korzyści?

Status OPP oznacza, że dana organizacja spełnia wszystkie wymogi ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz uzyskała potwierdzenie tego statusu w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS) na swój wniosek. Będąc organizacją pożytku publicznego podmiot posiada szereg przywilejów:
a) zwolnienie z podatku dochodowego od osób prawnych,
b) zwolnienie z podatku od nieruchomości,
c) zwolnienie z podatku od czynności cywilnoprawnych,
d) zwolnienie z opłaty skarbowej,
e) zwolnienie z opłat sądowych
– w odniesieniu do prowadzonej przez nią działalności pożytku publicznego.
f) ma możliwość otrzymywania 1% podatku od osób fizycznych
g) może nabywać na szczególnych warunkach prawo użytkowania nieruchomości będących własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.

Co daje organizacji rejestracja w KRS?

Wpis do KRS (Krajowy Rejestr Sądowy) oznacza uzyskanie przez organizację osobowości prawnej. Dzięki temu organizacja otrzymuje zdolność prawną (możliwość bycia podmiotem praw i obowiązków) i zdolność do czynności prawnych (nabywać prawa i zaciągać zobowiązania w skutek własnych działań), co w dużym stopniu rozszerza możliwości działania (może np. rozpocząć działalność gospodarczą, zawierać umowy, podejmować współpracę finansową z samorządem, przyjmować darowizny itp.). KRS jest źródłem informacji o organizacjach do niego wpisanych – dzięki temu, że jest rejestrem publicznym i jawnym (każdy ma prawo wglądu do informacji w nim zawartych, chyba, że szczególne przepisy prawa zabraniają ujawniania niektórych danych). W KRS wpisywane są: nazwa i adres organizacji, jej cele oraz skład osobowy władz. jest zapisywana historia naszej organizacji. Jeśli któraś z tych informacji ulega zmianie, zgłaszamy je do KRS. Dzięki temu można prześledzić zmienność danych dotyczących organizacji przez wiele lat, przez cały czas znajdowania się w KRS. Z KRS każdy może pobrać odpłatnie odpisy i wyciągi, które poświadczają status prawny danej organizacji i są źródłem informacji o jej aktualnym stanie. Wpis do KRS ma charakter konstytutywny, co oznacza, że dopiero od momentu jego dokonania organizacja może rozpocząć działalność, dla której została powołana.